Dilê civaka Suweyda civaka Durziyan li başûrê Sûriyeyê êdî ne tenê erdnîgarî ye; ew bûye qada şerekî veşartî di navbera Tirkiye, Îsraîl, Şam û Tehrîr el-Şam de. Li gorî raporan, Rêxistina Îstixbarata Neteweyî (MÎT) plan dike ku bi rêya Welîd Cinbilat li Lubnanê “nakokiyek Durzî-Durzî” li herêmê derxîne, dûv re jî bi hinceta “misogerkirina aştiyê” mudaxele bike. Ev ne operasyonek ewlehiyê ye; ew lîstikek qirêj e ku nasnameyan dike çek, dîrokê paşguh dike û gel li dijî îradeya wan dike pêlîstok.
PLANA MÎT’Ê: BI RÊYA CINBILATÊ MUDAXELE BIKE
Di 7ê Îlonê de, fermanek taybet ji aliyê MÎT û Wezîrê Derve yê AKP’ê Hakan Fîdan ve ji Ofîsa Ewlehiyê ya Balyozxaneya Beyrûtê re hat şandin û gavên planê hatin destnîşankirin.
Li gorî vê yekê, ev tişt dê werin pêkanîn:
-Fînansmana koma ku dê were damezrandin, “Hêzên Welatparêz ên Es-Sweydayê”, dê bi rêya HTŞ’ê were veguhastin.
-Sîxûrê wê: Welîd Cinbilat, serokê Partiya Pêşverû ya Lubnanê – ew bi eslê xwe Durzî ye lê demek dirêj e têkiliyên wî yên xûrt bi Tirkiyeyê re hene.
-Armanc: Çekkirina komên Durzî yên muxalefetê li dijî Serokê Konseya Leşkerî ya Durzî Hikmet el-Hecari.
-Rêbaz: Herikîna çekan bi rêya xetên qaçaxçiyan.
-Bahane: Piştî şer û pêvçûna ku ev kom derbixe, mudaxeleya hikûmeta demkî ya Şamê ji bo “rawestandina pevçûna Durzî-Durzî”.
“HÊZÊN WELATPARÊZ ÊN SUWEYDAYÊ” NE REWA NE, ZAROKÊN MÎT’Ê YE
Li gorî agahiyan, fermandarên vê rêxistinê dê Suleyman Abid el-Baqî û Leys el-Belus bin ku di nav civaka Durzî de nayên hezkirin. Ev rêxistin ku dê ji hêla Wezareta Parastinê ya Hikûmeta Demkî ya li Şamê ve were piştgirî kirin, wekî yek ji stratejiyên MÎT’ê li herêmê tê dîtin. Hate gotin ku ev çek dê pêşî bi çekên navîn, dûv re jî bi çekên giran were stendin.
Lêbelê, ji bo hem HTŞ û hem jî MÎT’ê pirsgirêkek girîng heye: kes baweriya xwe bi Leys el-Belus nayne ku dê wekî fermandarê vê rêxistinê were tayîn kirin. Di dema êrîşên li ser Suweydayê de, ciwanên Durzî dan pey Belus û ew heta otêlekê li Lubnanê jî birin dûv wî, bi tohmeta “xayîntiyê” hat tawanbarkirin.
Li gorî civaka Durzî, ev kes ne berjewendiyên civakê, lê belê fermanên aktorên derve pêk tîne. Ew li dijî mebdeyên kevneşopî yên civaka Durzî ên “bêalîbûn û hevsengiyê” tevdigere. Di nav civakê de xwedî ti meşrûiyeta wî nîne.
Ji ber vê sedemê, MÎT bi fikar e ku ev plan bi ser nekeve.
MIXFERÊN SPÎ: DI BIN MASKEYÊ ALÎKARIYA MIROVAHÎ DE KETINA HÛNDIR
Li gorî nûçe û analîzên berê yên li ser malpera me, Lekolin.org:
Dema ku MÎT û HTŞ rasterast mudaxele nekirin, wan taktîkek nû bikar anîn: maskeya “alîkariya mirovî” yê bi navê Mîxferên Spî wekî “hespê Troya” têne bikar anîn, karmendên ewlehiyê, wesayîtên lojîstîkê û alavên ragihandinê li herêmê bi cih dikin.
Armanca sereke: nexşeya herêmê, bidestxistina pêbaweriya herêmî û dûv re danîna hêzek çekdarî. Dema ku xetên di navbera ewlehî û alîkariya mirovî de nezelal bibin, tewra rêxistina herî bêzerar jî dikare bibe toreke sîxuriyê.
HEVSENGÎYA DÎROKÎ YA DURZIYAN Û XETERA ÎRO
Ji sedsala 11‘an vir ve, Durzî ji bo parastina hebûna xwe du stratejiyên bingehîn şopandine:
1.Hevgirtina Navxweyî: Jin, mêr, kal û pîr û ciwan; her kes bi tevna civakî ve girêdayî ye.
2.Hevsengiyên Derve: Împeratoriya Osmanî, Fransî, rejîma Sûriyeyê… Ew qet bi tevahî bi yek ji wan ve girêdayî nebûn. Ew bêalî man.
Îro, ev hevsengî tê têkbirin:
-Komên çekdar ên ji derve têne fînansekirin – xetera pevçûnên navxweyî.
-Rêberên neqanûnî – qutuba civakî.
-Aktorên “rizgarker” ên derveyî – girêdayîbûnê diafirînin.
Di seranserê dîrokê de, Durzî ji “beşek şer” dûr ketine. Îro, ew neçar dikin bixin vê rolî.
ARMANCA HÊZÊN HERÊMÎ: ÇIMA SUWEDA?
Suweydayê ji ber cihê xwe yê stratejîk bûye hedefa hêzên herêmî;
Li başûrê Sûriyeyê, li ser sînorê Urdun û Lubnanê ye. Li kêleka herêma dagirkirina Îsraîlê (Girên Golan) e. Nêzîkî boriyên petrol û gazê ye. Ya herî girîng, ew nifûsek dihewîne ku desthilatdariya navendî red dike û hikûmetek xweser dixwaze.
Di vê rewşê de, berjewendiyên aktoran ev in:
Armanca Tirkiyeyê şikandina bandora Îsraîlê ye û rêbaza wê MIT + Cinbilat + HTŞ ye.
Armanca Îsraîlê bêîstîqrarkirina Suweydayê û rewakirina Girên Golanê ye.
HTŞ û Hikûmeta Şamê: Ji bo desteserkirina kontrola herêmê, di bin navê “hêzên aştiyê” de mudaxele bikin, xwe li dijî komên reqîb xurt bikin, û ya herî girîng jî, bidestxistina darayî, çekan û hevkarên herêmî.
Ji ber vê sedemê, gotina “Her kes Suweydayê dixwaze, lê Durziyan na” nirxandinek di cih de ye.
Botan AMED
