Şerên li Rojhilata Navîn, hevsengiyên jeostratejîk û jeopolîtîk ên guherbar û pêşketî, avahiyên statuya kevn bi giranî tehdît kirine û ne aram kirine. Bi gotineke din, “kevirê giran ji cih hatiye lebitandin” û statuya heyî û dewletên neteweyên monolîtîk ên ku di Şerê Cîhanê yê Yekem de hatine damezrandin êdî tu giraniyeke xwe nemane. Her kes li gor rewşa nû, ketine nav lêgerînên têkilî û hevpeymanên nû.
Rojhilata Navîn di bin serokatiya Îsraîlê û çavdêriya Brîtanya, Amerîka û hevalbendên wan de, li ser bingeha ewlehiya Îsraîlê, di pêvajoyek ji nû ve sêwirandinê de ye. Vê tevgera stratejîk hevsengiya gelek dewletên herêmî hejandiye û dê berdewam bike, dibe ku “ewlehiya” wan jî tehdît bike.
Hema hema hemî dewletên li Rojhilata Navîn bi hesabê azadî û ewlehiya gelên xwe hatine avakirin. Ew dij-lîberal in. Ji ber vê sedemê, gel li hember daxwazên guhertinê bêparastin û êrîşkar dibe.
Di ser dewletên ku li hember bayê guhertinê zû dişkê û êrîşkar e dewleta Tirk tê. Dewleta Tirk, ku ji damezrandina Komarê ve “bi Kurdan re serê wê di belayê de ye”, hewl dide ku rê li ber destkeftiyên Kurdan bigire. Ji ber ku hevsengiya hêzê li Rojhilata Navîn diheje. Ji ber ku hebûna xwe li ser nebûna Kurdan ava kiriye, ew tavilê her hewldanek ji hêla Kurdan ve ji bo avêtina gavek ber bi azadiyê ve wekî “gefek ewlehiya neteweyî” kategorîze dike.
Helwesta wê ya dijminane ya li hember gelê Kurd, dewleta Tirk xistiye nav çerxek xirab, afirîneriya wê ya siyasî xera kiriye û bi hewldanên xwe, Kurdan kiriye pençeya Axîl a wê, parastinên wê qels kiriye. Li şûna ku helwesta xwe ya dijî azadiyê û kurtbîniya siyasî ji bo vê rewşê sûcdar bike, ew bi berdewamiya zilm û zordariya li ser Kurdan hewl dide ku xwe jê xilas bike.
Li şûna ku bi Kurdan re li ser bingeha prensîbên demokratîk û hilbijêrkên azad aştî bike, ew di rêbazên xwe yên kevn ên despotîk û faşîst de israr dike.
Erdogan ku di salvegera Şerê Melazgîrtê de axivî, sembolên “dewletên Tirk” li pişt xwe nîşandayîn îhmal nekir. Mîna ku tenê Tirk li Melazgîrtê hebûn nîşan da û bi vê awayî rastiya dîrokê beravajî kir.
Tevî ku Melazgîrt bajarekî Kurdan bû jî, di derbarê Kurdên ku ew bi wan re li kêleka wan şer kiribû û piştre jî bi salan li dijî wan şer dike û niha qaşo “dixwest aştiyê bike” de ti sembol an daxuyaniyek tunebû! Nebûna yek sembolê ji bo Kurdên ku ew ji damezrandina Komarê ve şer kiribû û niha “lihevhatinê” bi wan re îlan kiribû, nîşana berdewamiya nêzîkatiyên neteweperest ên tekparêz e. Wan Şerê Melazgirtê yê 1071an, ku bi têkoşîna hevbeş a gelên Kurd û Tirk hatiye bidestxistin, tenê li ser hesabê Tirkbûnê hesibandin û ders didin kurdan.
Tayyip Erdogan û serokê Partiya Tevgera Neteweperest (MHP) Devlet Bahçeli bixwe lêdan û bixwe lîstin, stran gotin û reqisîn. Wan “pîrozbahiyên serketinê” yên salvegera Şerê Melazgirtê veguherandin gefê, şûrên xwe li dijî Kurdan derxistin.
Ew kesên ku bi vî rengî retorîka nijadperest, xudperest û kîndar diaxivin ewqas kor in ku normale ku nikarin serê pozê xwe jî bibînin. Diyar e ku wan vexwarina serbilindiya neteweperest vexwariye, ewqas serxweş e ku ji pozê xwe wêdetir nabînin. Ew fêm nakin, an jî dibe ku naxwazin fêm bikin, ku cîhan li dora wan nazivire. Ew pê nizanin ku gelek av di bin pirê de diherike!
Tevî ku ji ber hilweşîna siyasî û civakî ya navxweyî, bêbasîretiya siyasî ya derveyî û tercîhên faşîst û emperyalîst di rewşek teng de ne jî, ew, mîna mirîşkên birçî, xwe di ambarê genim de dihesibînin.
Lêbelê, divê Erdogan ê ku dibêje cîhan bi “Enqere û Şamê” ve sînordar nîne û “cîhan ji pêncan mezintir e”, divê vêya baştir zanibûya. Ew hîn jî bêşermî behsa danîna şûr li dijî gelê Kurd dikin. Ew difikirin ku ew dikarin bi gefên veşartî “aştîyê” bi dest bixin û îdia bikin ku “peyv wê biqede.” Ew bawer dikin ku ew dikarin pêşerojek aştiyane ava bikin ku ji rabirdûya xwe ya dagirkerî, talan û qirkirinê îlham girtiye.
Kurd neçar nînin ku yan Enqere an jî Şamê tercîh bikin.
Gelo Enqere dê qebûl bike ku Kurd bi nasname, ziman û çanda xwe bi azadî bijîn? Gelo ew ê hebûna gelê Kurd di qanûn û destûrê de wekhev bike? Gelo Kurd dê bikaribin çalakiyên xwe yên siyasî û rêxistinî bi azadî û wekhevî, bêyî ti fikarên qanûnî bikin?
Kurd dê bi azadî biryar bidin ka ew dixwazin bi kê re bijîn û çawa dixwazin bijîn. Ew xwedî hêz û qudretê ne ku wiya bikin. Ev hilbijêrek e. Heta ku rêz li hilbijêrîna Kurdan neyê girtin, hemû gotinên biratiyê dê ji demagojiyê derbas nekin. Çarenûsa Kurdan bi lêdana şûr li ser serê wan nayê kontrol kirin. Kurd xwedî vebijarkên cihêreng û pir gengaz in, nemaze entegrasyona demokratîk. Vebijarkên gelê Kurd bi ferzkirinên dewleta Tirk ve sînordar nînin. Yekîtîya demokratîk û tifaqên bi gelên herêmê re di nav vebijarkan de ne.
Geşedan û guhertinên li Rojhilata Navîn ji bo gelê Kurd derfetên dewlemend pêşkêş dikin, û dibe ku ji Şerê Cîhanê yê Yekem vir ve, gelê Kurd cara yekem e ewqas nêzîkî azadiyê dibe. Tevgera azadiya Kurd, bi dehsalan têkoşîn û ezmûna xwe ya berhevkirî, bingehên xurt ji bo yekîtiya di navbera Kurdan de danî û hevgirtina Kurdan li herêmên ku ew lê dijîn xurt kir. Her pêşketin an guhertinek li her beşekî Kurdistanê bixweber bandorê li Kurdên li herêmên din dike, û “gihîştina tavilê ya agahdariyê” ya ku ji hêla serdema agahdariyê ve tê peyda kirin, refleksên neteweyî yên Kurdên ku berê ji hev bêxeber bûn, dike yek. Kurd wekî neteweyek hene û wekî neteweyek, mafê wan heye ku li ser axa xwe bi azadî bijîn.
Dewleta Tirk hîn jî dixwaze mafê gelê Kurd înkar bike. Ew hîn jî difikire ku ew dikare Dîcle û Firatê yên gurr rawestîne. Belê, ew dikarin li ser Dîcle û Firatê bendavan ava bikin da ku herikîna wan rawestînin, û wan kiriye, lê ew çêtirîn dizanin ku ew nikarin çemên ku diherikin bi bendavan bigirin.
Ji ber vê yekê, hewl bidin ku li pêşiya azadiyê ku dema wê hatiye, bisekinin, dê tetbîqatek bê feyde be. Şûrê Demokles dibe ku nirxa wêjeyî hebe, lê wekî amûrek tehdîdkar, di çavê Kurdan de ti nirxek wê tune. Bikaranîna wî şûrî tenê dikare veqetîna Kurdan bileztir bike.
Divê zimanê tehdîdkar danîn aliyekî û mijara avakirina pêşerojek hevpar çareser bikin. Hêza peyvê divê kêm neyê dîtin. Di pirtûkên Pîroz de dibêje: “Di destpêkê de peyv hebû û li cem xwedê, bi Xwedê re bû.” Bi gotineke din, Xwedê cîhan û gerdûn bi peyvê afirand. Tiştê yekem ku Xwedê fêrî Adem kir peyv bû. Wî ji milyaketên ku li dijî afirandina Adem derketin re got ku “Adem xwedî kêlam (zanîn) bû. Bi gotineke din, axaftin hebû dema ku şûr tune bû. Şûr li cihê ku axaftin rawestiya tê kişandin, ne ji ber ku axaftin hêza xwe winda kiriye, lê ji ber ku guhên ku wê fêm bikin tune ne.”
Guh û têgihîştinên dewleta Tirk ewqas bi jehra neteweperestî û nijadperestiyê tijî ne ku ew ji bo têgihîştina peyvên aştî û azadiyê zehmetî dikişînin. Dema ku hêzên din bi emperyalîst û qirker tawanbar dikin, ew nikarin armancên xwe yên emperyalîst û pratîkên qirker ên ku Rojhilata Navîn hedef digirin bibînin. Ew tevdigerin wekî ku têgehên ku nemirovahiyê vedibêjin tenê dema ku li ser yên din têne sepandin wateya xwe ya rastîn dibînin. Ew ji rastiya “Navê xwe biguherîne, çîroka te ye ku tê vegotin” dûr in.
Ger aştiya rastîn bi gelê Kurd re were bidestxistin, divê ziman û zîhniyeta jehrîn û nijadperest a ku tovên dijminatiyê di navbera gelan de diçîne were terikandin. Bêyî demokratîkbûnek rastîn a zîhniyetê, demokratîkbûna ziman, û di encamê de, ya siyasetê, nikare çêbibe. Hûn nekarin bi rastî aştîxwaz bin heya ku hûn mafên xwe, cîranê xwe, an kesên ku hûn jê re dibêjin birayê xwe nebînin. Zimanê hikûmeta li Tirkiyeyê hîn jî ji zimanê çareseriyek demokratîk dûr e.
Gumanên ku ew hewl didin Kurdan wekî mertalek bikar bînin da ku xwe ji bahoza guherînê ya ku li Rojhilata Navîn belav dibe biparêzin, roj bi roj mezin dibe. Yek nîşanek erênî jî tune ku dewleta Tirk rêzê li mafê azadiya Kurdan digire. Helwesta wan a li dijî Rojava li ser wê yekê ye ku Kurdan neçar bikin ku teslîmî çeteyên HTŞ’ê yên mayî yên DAIŞ’ê bibin. Ew çeteyên DAIŞê ji Kurdan tercîh dikin.
Ji ber vê yekê, pirsên cidî derdikevin holê ka gelo dewleta Tirk dixwaze pirsgirêka Kurd li Tirkiyeyê li ser bingeha prensîbên demokratîk çareser bike? Ji bo Kurdan, nêzîkatiya dewleta Tirk a li hember Rojava qaxiza turnosolê ya çareseriyek demokratîk û aştiyane ye. Ew ezmûnek dilsozî-samîmiyetê ye!
Hîwa AZAD
